Door Alice Driesen


Eind oktober won team Vogel het uit! van de UvA de Academische Jaarprijs. Vogel het uit! is een vervolg op het hightech vogelonderzoek van de UvA waarin met behulp van GPS-loggers zeer nauwkeurig data worden verzameld over het doen en laten van vogels. Het plan is nu om met behulp van deze prijs een app te ontwikkelen, waardoor geïnteresseerden mee kunnen werken aan het onderzoek naar het leefgebied van vogels.


Academische Jaarprijs

Deze wedstrijd daagt onderzoeksgroepen uit een communicatieplan te schrijven waarin het onderzoek op een vernieuwende manier wordt vertaald naar een breed publiek. De daadwerkelijke prijs – die dit jaar voor de achtste keer werd uitgereikt – bedraagt een geldsom van 100,000 euro, bedoeld om het plan in de praktijk te brengen. Daarnaast wordt er een publieksprijs uitgereikt aan het team met de meeste stemmen van het publiek. Deze prijs houdt het bedenken van een vraag voor de Nationale Wetenschapsquiz in.

Dit jaar hadden zeventien teams zich aangemeld voor deze wedstrijd. In april werd er vanuit de Academische Jaarprijs voor deze teams een communicatie workshop georganiseerd. Opmerkelijk was dat medewerkers, studenten en alumni van de UvA ook waren vertegenwoordigd in andere teams. In juni werd bekend gemaakt welke drie van de zeventien teams naar de finale zouden gaan. We kregen bericht dat Vogel het uit! samen met de teams ‘Oud of the box’ en ‘Tumoren kun je horen’ door waren. Team ‘Oud of the box’ wil verouderingsprocessen inzichtelijk maken en duidelijk maken dat je zelf in de hand hebt hoe je verouderd. In het plan van ‘Tumoren kun je horen’ wordt een nieuwe techniek om tumoren op te sporen verwerkt in een practicum voor middelbare scholieren. Hiermee hopen ze leerlingen enthousiast te maken voor natuur- en techniekonderwijs. Twee geduchte tegenstanders, dus zaak was om voor de finale het communicatieplan zo sterk mogelijk te maken en een pitch voor te bereiden waarin kort en bondig het plan nog eens werd uitgelegd.

Op 23 oktober vond de finale plaats in de Winkel van Sinkel in Utrecht. Elk team mocht voor het oog van de jury en het publiek zijn plan presenteren. Nadat de jury zich had teruggetrokken om te beslissen wie de winnaar was van de Academische Jaarprijs 2013, maakte staatssecretaris Sander Dekker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap bekend dat Vogel het uit! de hoofdprijs had gewonnen en ‘Oud of the box’ de publieksprijs!


Hightech vogelonderzoek

Wellicht heeft een aantal van jullie wel eens gehoord over het onderzoek met het UvA Bird Tracking System (UvA-BiTS) door Willem Bouten en Judy Shamoun-Baranes. Sinds 2008 wordt met behulp van GPS-loggers onderzoek gedaan naar het gedrag van vogels. Deze GPS-loggers worden als een rugzakje bevestigd op de rug van de vogel. Met een gewicht van 6 gram – en dat is inclusief zonnepanelen voor de energievoorziening – is de logger op vele vogelsoorten inzetbaar. De loggers wegen maximaal 3% van het lichaamsgewicht van de vogel. Op dit moment zijn 500 vogels – 26 verschillende vogelsoorten – voorzien van zo’n logger. Door middel van de GPS-loggers kunnen onderzoekers precies zien waar de ‘bezenderde’ vogels zijn geweest tijdens foerageer- of migratietochten. De gegevens komen binnen in het datacentrum in Amsterdam. Een selectie van deze data wordt gelijk gevisualiseerd met behulp van Google Earth en is voor iedereen toegankelijk op www.uva-bits.nl. Volledige datasets zijn ook beschikbaar op deze website in het zogenaamde ‘Virtual lab’. Hier hebben onderzoekers toegang tot de data en kunnen instellingen zoals het tijdsinterval waarin per vogel wordt gemeten worden gewijzigd.

Het onderzoek van UvA-BiTS heeft inmiddels aangetoond dat er grote verschillen in gedrag zijn tussen individuen binnen één soort. Ook is al gebleken dat vogels snel reageren op veranderingen in hun leefomgeving, al dan niet veroorzaakt door de mens. Door de zeer hoge resolutie van de verzamelde gegevens weten we precies waar de vogels zijn geweest tijdens foerageer- en migratietochten. In dit onderzoek worden aardwetenschappen, ecologie en technologie samen gebracht.


Vogel het uit!

Inmiddels is van een aantal vogelsoorten precies bekend waar hun leefgebied is, maar lang niet altijd weten we wat de vogels doen op de plekken die ze vaak bezoeken. Om hier achter te komen, moeten we eigenschappen van deze locaties tot in detail achterhalen. Hiervoor kunnen we gebruik maken van kaarten en luchtfoto’s, maar deze zijn vaak niet up-to-date, en daardoor niet toereikend. Om deze plekken te onderzoeken hebben we ouderwets veldwerk nodig. Vogel het uit! wil met de Academische Jaarprijs een platform creëren waarmee we alle geïnteresseerden betrekken bij dit onderzoek. Geïnteresseerden kunnen vogelaars zijn, maar ook gewoon alle wandelaars en fietsers die graag naar buiten gaan. Door middel van een app en een website (www.vogelhetuit.nl) zullen vogelroutes vanaf medio mei 2014 worden gedeeld. In deze routes worden meetpunten aangegeven. Dit zijn locaties waarvan informatie nog ontbreekt. Met de app zal het namelijk mogelijk zijn deze meetpunten te bezoeken en ter plekke foto's en filmpjes te maken die worden toegevoegd aan de database. Ook zullen vanuit de app vragen worden gesteld over deze locaties. Met deze informatie kunnen we uiteindelijk belangrijke vragen in dit onderzoek beantwoorden.

Het team van Vogel het uit! bestaat zowel uit senior- en junior onderzoekers als studenten, verbonden aan verschillende onderzoeksinstituten. Als masterstudente Aardwetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam ben ik ook actief binnen dit team. In mijn masteronderzoek bekijk ik de landschapskarakteristieken van een aantal locaties in Noord-Holland die worden bezocht door gezenderde kleine mantelmeeuwen en zilvermeeuwen tijdens het broedseizoen. Hiernaast vind ik het heel interessant om mee te werken aan een vernieuwende manier om het publiek te betrekken bij dit onderzoek.


Meer informatie is te vinden op de website van UvA Alumni: http://alumni.uva.nl/over-alumni/interviews-onderzoek/shamoun-bouten/s-b.

  Last edit: 2013-12-15 19:50:08.